Zeyve Pazarı’nda çınarların kurduğu çatı

Pazarın çatısı ağaç olduğunda alışverişin ölçüsü değişir. Zeyve’de tezgâhı çevreleyen şey yalnız başka tezgâhlar değil; büyük çınar gövdeleri, akan su ve açık havadır. Karaman’ın Ermenek ilçesindeki bu pazarı ilginç kılan, doğayı alışverişin arkasına yerleştirilmiş bir dekor gibi sunmaması. Pazarın yeri, dolaşma biçimini baştan belirliyor. Bir ürüne bakarken başınızı kaldırdığınızda başka bir tabela yerine dallarla karşılaşma düşüncesi bile, alışıldık kent pazarı görüntüsünü değiştiriyor.

Zeyve Pazarı, İkizçınar ve Yaylapazarı köyleri arasındaki çevreyle tanımlanıyor. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, burada yerel sebze ve meyvelerin yanı sıra el işi ürünlerin de satıldığını anlatıyor. Anadolu Ajansının yerinde haberinde çınarlar, pınarlardan oluşan çay ve hafta sonu pazarı birlikte yer alıyor. Bu özellikler, Zeyve’yi yalnız piknik alanı olarak görmenin eksik kalacağını gösteriyor. İnsanlar buraya dinlenmeye geldikleri kadar üretimlerini dolaşıma sokmak için de geliyorlar.

Bir pazar gezisinin en iyi başlangıcı, hemen satın almak değil, önce bir tur dolaşmak olabilir. Hangi ürünlerin tekrarlandığına, hangilerinin az bulunduğuna ve satıcının kendi ürününü nasıl anlattığına bakmak, mevsimi daha iyi hissettirir. Bütün tezgâhların aynı türden üretim yaptığını varsaymamak gerekir. Ürünün nereden geldiğini sormak, pazarda bulunmasını otomatik olarak yakın köyde yetişmiş olmasıyla eşitlemekten daha doğru. Yerellik, yalnız görüntüden anlaşılacak bir etiket değildir.

Gölgenin altında çalışma hayatı

Çınarların gölgesi ziyaretçiye dinlenme çağrısı yapabilir; satıcı içinse o gölge bir iş gününün mekânıdır. Fotoğraf çekmeden önce izin istemek, tezgâhın önünü uzun süre kapatmamak ve ürünü eline almadan sormak bu nedenle önemli. Güzel bir pazar görüntüsünü elde etmek uğruna insanları yerlerinden oynatmak veya satış düzenini değiştirmelerini istemek, yerin doğallığını korumaz. Gördüğümüz hayatı olduğu gibi bırakabilmek, iyi bir gezi alışkanlığıdır.

Zeyve’nin su değirmeni ve suyla ilişkili üretim izleri, alışverişin daha eski bir altyapısını düşündürüyor. Su burada yalnız serinlik değil, geçmişte iş yapmanın da yollarından biri olmuş. Böyle bir yerde akışın sesini yalnız rahatlatıcı bir arka plan olarak duymakla, onun çevresinde kurulmuş emeği düşünmek arasında fark var. Bir akarsuyun kenarında pazar oluşması, doğa ile insan faaliyetinin mutlaka birbirinden ayrılması gerekmediğini gösteriyor; fakat bu yakınlığın korunması kendiliğinden olmuyor.

Karaman’ın çevre durum raporunda Zeyve alanının koruma statüsüne ilişkin bilgiler bulunuyor. Ziyaretçi açısından bu statünün pratik karşılığı, ağacı ve suyu sınırsız kullanım malzemesi gibi görmemek. Köklerin çevresine çöp bırakmamak, suya atık dökmemek ve belirlenmiş kullanım alanlarında kalmak gerekir. Akan suyun temiz görünmesi, içilebilir olduğu anlamına gelmez. İçme suyu ihtiyacını güvenilir biçimde karşılamak, doğa gezilerinde görsel izlenime bırakılmayacak bir konudur.

Pazarın canlılığını görmek isteyenlerin güncel kuruluş gününü ve mevsim koşullarını yerelden teyit etmesi iyi olur. Tanıtımlarda yaz ayları ve hafta sonları öne çıkıyor; ancak bir eski programı yıl boyunca geçerli takvim gibi kullanmamak gerekir. Sonbaharda tezgâh sayısı, ürün çeşitleri ve işletmelerin çalışma düzeni değişebilir. Pazar kurulmadığında da alanın doğal çevresi anlamını kaybetmez; yalnız geziye hangi beklentiyle gidildiğini baştan bilmek gerekir.

Ermenek çevresinde ulaşım planını haritadaki mesafeden ibaret düşünmeyin. Yol koşulları, virajlar ve gün ışığı toplam süreyi etkileyebilir. Belirli bir dönüş bağlantısı varsa pazarda geçirilecek zamanı buna göre ayarlamak, son alışverişi telaşa dönüştürmez. Cam kavanoz, kırılabilir el işi veya taze ürün alınacaksa taşıma biçimi de düşünülmeli. Gölge altında yapılan rahat bir alışverişin sonrasında uzun ve sıcak bir yolculuk bulunabilir; ürünün buna uygun olup olmadığını satıcıya sorun.

Zeyve’de yemek molası vermek isteyenler için de önce yürümek, sonra oturmak güzel bir düzen kurabilir. Böylece alanı tek bir işletmenin masasından ibaret görmezsiniz. Fiyatı ve sunulan ürünü önceden öğrenmek, yoğunlukta bekleme süresini sormak gibi basit adımlar günü kolaylaştırır. Yerel bir pazarı anlamanın ölçüsü çok tüketmek değil; hangi alışverişin gerçekten ihtiyaç olduğunu, hangisinin yalnız anlık görüntü isteğinden doğduğunu ayırt edebilmektir.

Burada çınara bakarken ağacın yaşını kesin bir sayıya bağlamak zorunda değiliz. Gövdenin hacmi, kökün zemindeki yayılışı ve gölgenin genişliği kendi başına yeterince güçlü bir deneyim sunar. Aynı şekilde pazarın değerini de yalnız çok eski oluşuna dayandırmak gerekmiyor. Bugün üreticiyle alıcıyı buluşturması, çalışılan bir yer olmaya devam etmesi, geçmişi kadar önemli. Yaşayan bir pazar, tarihini yalnız saklamaz; her kuruluşunda ona yeni bir gün ekler.

Zeyve’den taşınabilecek küçük bir ürün, eve vardığında pazarı hatırlatabilir. Fakat asıl hatırlanmaya değer ilişki, tezgâhın çınarla ve suyla kurduğu yakınlık. Alışverişin çevresinde bir peyzaj bulunduğunu değil, alışverişin o peyzajın içinde gerçekleştiğini görmek. Burada gölge yalnız güneşi kesmez; üreticiyle ziyaretçiyi aynı kısa süreli çatının altında bir araya getirir.