Hopa’da dereyi tek kemerle geçen yol

Hopa denince göz önce Karadeniz’e, limana ve kıyı yolunun hızlı akışına çevrilir. Oysa ilçeyi anlamak için denizden birkaç kilometre içeri girip Yoldere’nin küçük su yoluna bakmak gerekir. Burada tek gözlü taş köprü, manzaraya hükmeden büyük bir anıt gibi yükselmez; derenin iki yakasını gündelik bir ölçüyle birbirine bağlar. Yolunun eğimli oluşu, korkuluklarının bulunmayışı ve taş yüzeyin yağmurla koyulaşan rengi, köprüyü seyir nesnesinden çok hâlâ kullanılan bir geçit olarak gösterir.

Resmî envanter, kitabesi bulunmayan yapıyı muhtemelen 18. yüzyıla tarihler. Kemer iki kademeli yuvarlak biçimde kurulmuş; düzgün kesme taş kemerde, moloz taş ise dolgu duvarlarında kullanılmıştır. Bu ayrım, ustanın bütün yüzeyi aynı incelikte işlemek yerine yükü taşıyan bölüme daha fazla özen verdiğini düşündürür. Tarih konusunda kesin bir yıl söylemek mümkün değildir; köprünün değeri de zaten tek bir tarihten çok, malzeme ile topoğrafyanın uzun süreli uyumunda yatar.

Yağmurun gösterdiği mühendislik

Doğu Karadeniz’de köprü yalnız kuru havanın yapısı değildir. Kısa sürede yükselen dere, sürekli nem ve yoğun bitki örtüsü taşın dayanıklılığını sınar. Kemerin açıklığı suyu geçirirken eğimli tabliye iki yakadaki patikaya uyum sağlar. Taşların arasındaki bitkiler fotoğrafta romantik görünse de köklerin derze verdiği zarar, korumanın neden düzenli bakım gerektirdiğini hatırlatır. Köprünün altına inmek ya da ıslak taşlara tırmanmak, özellikle yağış sonrasında güvenli değildir.

Bugün araç geçişine de hizmet ettiği belirtilen köprüde ziyaretçinin en önemli görevi geçişi kapatmamak olur. Dar tabliye üzerinde uzun süre fotoğraf kurmak, köy yolunu kullananların akışını bozar. En iyi bakış, köprüyü derenin ve yolun parçası olarak görebilecek kadar geriden kurulur. Kadraja yalnız kemeri değil, ona yaklaşan yolun kıvrımını ve bitki örtüsünün suyla ilişkisini almak, yapının neden tam burada bulunduğunu anlatır.

Kıyıdan içeri doğru

Hopa merkezinden Yoldere’ye geçiş, ilçenin ölçeğini değiştirir. Liman çevresindeki yoğun ses azalır; fındık, çay ve orman dokusunun birbirine yaklaştığı bir vadi görünür. Bu kısa mesafe, Hopa’yı yalnız sınır ve ticaret kenti olarak okumanın eksikliğini gösterir. Köprü çevresindeki mola köy yaşamına saygılı olmalı; özel bahçelere girilmemeli, dere yatağına atık bırakılmamalı ve araç köy geçişini daraltmayacak yerde tutulmalıdır.

Yağış, yol ve dere koşulları mevsime göre hızla değiştiğinden hareket öncesinde yerel hava uyarıları ile güncel ulaşım bilgisi kontrol edilmelidir. Yazın bile kaygan taş ihtimali vardır; tabanı tutan ayakkabı ve yağmura dayanıklı hafif giysi Hopa rotasının doğal parçasıdır. Köprünün yakınında resmî ziyaret tesisi beklemek yerine su ve temel ihtiyaçları merkezden tamamlamak daha gerçekçi bir hazırlıktır.

Köprüyü anlamanın bir yolu da taş seçimine bakmaktır. Kemer halkasında daha düzenli bloklar kullanılırken yan dolgudaki farklı boyutlar, malzemenin her noktada aynı görevi üstlenmediğini gösterir. Yağmur yüzeyi parlattığında ek yerleri daha kolay seçilir; kuru havada ise taşların renk farkı öne çıkar. Bu ayrıntı, yapıyı yalnız yaşına göre değil nasıl çalıştığına göre okumayı sağlar. Kemer basıncı iki yana aktarır, dolgu bu hattı yola bağlar, tabliye ise köylünün günlük geçişini taşır. Üç işlev tek görüntüde buluşur.

Yoldere'de kısa bir yürüyüş, Hopa'nın denizle dağ arasındaki mesafesinin gerçekte ne kadar dar olduğunu da hissettirir. Vadi boyunca yükselen nem, suyun sesi ve yol kenarındaki üretim alanları birbirine karışır. Ziyaretin değeri köprünün çevresini “keşfedilmemiş” ilan etmekte değil, zaten süren hayatı fark etmekte yatar. Sabah işe giden araç, bahçeye yönelen patika ve yağmurdan sonra kabaran dere fotoğrafın dışında kalsa bile yapının neden korunduğunu anlatan asıl bağlamdır.

Yoldere Köprüsü’nün bıraktığı asıl iz, görkem değil ölçüdür. Bir derenin genişliği, iki yamacın yüksekliği ve köylünün geçme ihtiyacı tek kemerde buluşmuştur. Hopa’nın hızlı kıyı şeridinden ayrılıp bu eğimli taş yola bakınca ilçenin başka bir ritmi görünür: Yol, yalnız bir yerden bir yere varmak için değil, suyla anlaşarak devam edebilmek için kurulmuştur.