Gevaş’ta Göl Kıyısında Katmanlı Zaman: Kümbetten Akdamar’a

Gevaş’ta göl kıyısı, ufku büyütürken ayrıntıları da keskinleştiriyor. Van Gölü’nün koyu mavisiyle dağların çıplak çizgileri arasında önce Selçuklu Mezarlığı’nın taşları beliriyor. Halime Hatun Kümbeti’nin 1335 tarihli gövdesi, kıyı manzarasına tek başına hâkim olmuyor; çevresindeki mezar taşlarıyla birlikte zamana yayılmış bir sessizlik kuruyor.

İskeleden tekneye binince ölçek değişiyor. Yaklaşık yirmi dakikalık yolculukta kıyı geride kalıyor, Akdamar Adası giderek belirginleşiyor. 915-921 yılları arasında inşa edilen Surp Haç Kilisesi’nin dış cephe kabartmaları, yapıya yaklaştıkça okunmaya başlıyor. İncil sahneleri, bitkisel bezemeler ve gündelik yaşama açılan figürler, taş yüzeyi durağan bir duvar olmaktan çıkarıyor. Kilise 2007’den beri müze olarak ziyarete açık; 2015’te UNESCO Geçici Listesi’ne alındı.

Adada en güçlü an, yapıdan birkaç adım uzaklaşıp kiliseyi göl ve dağlarla aynı çerçevede görmek. Mimari o zaman yalnız tarihî eser değil, coğrafyanın parçası oluyor. Tekne seferleri hava koşullarına bağlı değişebildiği için saatleri önceden teyit etmek; bahar çiçeklenmesi ve sonbaharın açık ışığı için mevsim durumunu izlemek iyi olur.

Gevaş’ın etkisi, tek bir dönemi öne çıkarmamasında. Selçuklu taşları, Ermeni mimarisi, göl ulaşımı ve bugünkü ilçe hayatı aynı kıyıda birbirine değiyor. Buradan ayrılırken Van Gölü artık yalnız büyük bir su yüzeyi değil; farklı zamanları birbirine taşıyan mavi bir yol gibi görünüyor.