Akseki’de Düğmeli Evler: Taş Duvarların İçinde Yaşayan Ahşap

Akseki’nin köy sokaklarında ilk bakışta taşın hâkim olduğunu sanıyorsunuz. Bir duvara yaklaştığınızda yüzeyden dışarı uzanan kısa ahşap parçalar bu fikri değiştiriyor. Yörede ‘düğme’ denilen hatıllar, duvarı yalnız süslemiyor; taş örgünün içinde yapıyı tutan görünmez bir iskelet kuruyor. Evin tekniği dışarıdan okunabildiği için sokak, açık hava mimarlık dersi gibi.

Akseki, İbradı, Ürünlü ve Ormana çevresinde görülen düğmeli evlerin duvarları yaklaşık 60-70 santimetre genişliğinde ve harç kullanılmadan örülüyor. Belirli aralıklarla yerleştirilen ahşap elemanlar duvarı bağlarken, iç yüzeyler saman katılmış çamurlu toprakla sıvanıyor. Katran adı verilen dayanıklı çam kerestesinin kimi örneklerde sökülüp yeniden kullanılması, bu tekniğin malzemeyi tüketmekten çok döngüye soktuğunu gösteriyor.

Kalın taş duvar ile ahşabın birlikte çalışması, evleri yazın serin, kışın korunaklı kılıyor. Bugün bu yapıları görürken onları yalnız ‘eski ev’ görüntüsüne indirgememek gerekiyor; her çıkıntı, iklim ve depremle kurulmuş uzun bir deneyimin sonucu. Yerleşimler yaşayan köyler olduğu için özel mülkiyete saygı gösterilmeli, iç mekân ziyareti ancak izin verilen yapılarda yapılmalı.

Akseki’den dönerken aklımda bir cephe değil, bir yapma biçimi kaldı. Düğmeler uzaktan küçük görünüyor; fakat taşla ahşabı, geçmişle bugünü ve evle dağ iklimini birbirine bağlayan esas fikir onlar.